Vakum Pompası

Vakum Pompası

Araçların ihtiyaç duyduğu enerji motordan elde edilmektedir. Bu motor ise içten yanmalıdır ve çok yüksek hararete muhatap olmaktadır. Isı ise birçok parçaya zarar veren ve mühendislerin istemediği bir durumdur. Isıyı azaltmak için sıvı soğutma sistemi kullanılmaktadır. Bu sistemde kullanılan sıvı ile alakalı birçok unsur ve parça vardır. Vakum pompaları fren sistemi için bir vakum yaratmak amacıyla dizel araçlar ile hafif ticari araçlarda ve egzoz gazı sirkülasyonu, turbo şarjörler ya da merkezi kilit gibi diğer uygulamalarda kullanılır. Bunlar ya motor kam mili ya da krank mili ile tahrik edilir ve motor yağıyla yağlanır. Vakum pompası gereken sıvıyı istenen yere ileten bir aksamdır.

Vakum pompası, motorlu araçlarda vakum (negatif basınç veya alçak basınç) üretilmesi için kullanılır. Motorlu araçlarda vakum, çeşitli işlerin yerine getirilmesi ve sistemlerin çalıştırılması için kullanılır. Bazı motorlarda, vakumun depolanabilmesi ve gerektiğinde hızla kullanılabilmesi için bir vakum akümülatörü de bulunur. Vakum pompası mekanik olabileceği gibi, elektrikli de olabilir.

Atmosferik benzinli motorlarda, gaz pedalına basılmıyorken gaz kelebeği çok kısıktır, bu sebeple emme manifoldunda vakum miktarı maksimumdur. Fren servosu için gerekli olan vakum, emme manifold undan yeteri kadar sağlanır. Gaz pedalına basıldıkça emme manifold undaki vakum azalır, çünkü gaz kelebeği açıklığı arttıkça, manifold a dolan hava miktarı arttığı için; emme manifold undaki basınç artar, yani vakum azalır. Bu durum sistemin düzgün çalışması için yeterlidir, çünkü gaz pedalına basılıyken aynı anda fren pedalına da basılması ve frenlerin kullanılması normal sürüşte olası değildir.

Frene basılacağı zaman ayak gaz pedalından çekilir, gaz kelebeği kapanır, vakum maksimuma ulaşır, maksimum vakum fren servosuna etki eder, fren pedalı kuvveti artar, fren pedalı yumuşar, uygun frenleme yapılır.

Vakum Nedir ?

Vakum, hava basıncının, atmosfer basıncının altına düşmesi olarak tanımlanabilir. Atmosfer basıncını (açık hava basıncını) ölçen alete “barometre” denir, bu basınç değerine de baro metrik basınç denir. Atmosfer basıncı 1 bar olduğuna göre, demek ki basınç değeri 1’in altına düştüğünde, bu, vakum olarak ifade edilir. Örneğin 0,8 bar’lık baro metrik basınç, vakum demektir; 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 bar basınçların tümü vakum demektir. Hava hiç yoksa, basınç da yok demektir. Uzayda hava hiç yoktur, basınç hiç yoktur, basınç sıfırdır; buna “mutlak vakum” denir.

Vakum, alçak basınç demektir. Basıncın 1 ‘bardan düşük olmasıdır. Vakum, negatif basınç olarak da söylenebilir. Vakum, havanın yokluğu veya eksikliği demektir. Kapalı bir kaptaki hava, normal dışarıdaki soluduğumuz havadan daha az ise, bu kabın basıncı düşük olacaktır, içerisinde vakum oluşacaktır, basınç 1 barlık atmosfer basıncından daha az olacaktır; eğer kap esnekse dıştaki basınç içteki basınçtan fazla olacağı için, kap büzülecektir. Örneğin oda sıcaklığındaki pet şişe yarısına kadar içilip buzdolabına konmuş olsun, birkaç saat sonra şişe dolaptan alındığında büzülmüş olduğu görülür. Bunun sebebi; şişe içerisindeki havanın soğuyarak basıncının azalmasıdır, içerdeki basınç dışarıdaki basınçtan az olduğunda şişe büzülür. Diğer örnek: bitmiş kutu meyve suyu, pipetle içilmeye devam edilirse, kutusunun büzüldüğü görülür; pipetle kutu içerisinden çekilen hava sebebiyle, kutu içerisindeki basınç 1 barlık atmosfer basıncından daha düşük değere inmiştir, kutunun dışındaysa halen daha 1 barlık atmosfer basıncı vardır, bu durumda karton kutu büzülür. Pipet ağızdan çıkarıldığında bir hava akış sesi duyulur, atmosfer basıncıyla hava hemen kutunun içine dolar ve kutu eski şekline geri döner.

Vakum pompaları esaslar

Vakum birçok araçta devreye sokma, devreler arası geçiş yapma ve pnömatik yakıt desteği sağlama amacıyla kullanılır.
Bu vakum nereden geliyor? Hangi vakum pompası yapı tipleri mevcut ve bunlar nasıl çalışıyor? Motorun rektifiye edilmesi sırasında vakum pompasına ne oluyor?

Vakum pompaları genellikle doğrudan silindir kapağında bulunur ve kam mili tarafından tahriklenir. Bu "arabirimler" nedeniyle motor tamircisinin vakum pompaları hakkında temel bilgilere sahip olması gerekir.

Vakum pompaları, gerekli vakumun emme borusunda oluşturulamadığı motorlu araçlarda kullanılır. Doğrudan enjeksiyonlu motorlar, turbo motorlar, değişken valf kumandalı motorlar bunlara örnek olarak verilebilir.

Pnömatik ayarlayıcıların (aktüatörler) sayının artması da bir vakum pompasının kullanılmasını gerektirebilir. Pnömatik tertibatlar sayesinde küçük yapı boyutlarında büyük çekme kuvvetleri elde edilebilir.

Fren kuvveti desteği, sekonder hava valfleri ve EGR valfleri, emme borusu devreleri, turboşarj kumandası ve konfor donanımları bu örneklerden sadece birkaçıdır. Fren kuvveti desteğinin devre dışı kalması tehlikeli bir duruma neden olabileceğinden vakum pompası güvenliği sağlayan bir yapı parçası olarak kabul edilir.

Vakum pompaları: Uygulamalar (alıntı)

1. Vakum pompası
2. Vakum sistemi
3. Değiştirme valfi
4. Basınç konvertörü
5. Egzoz gazı kapağı
6. Sekonder hava supabı
7. VTG turbo
8. EGR valfi
9. Fren kuvveti amplifikatörü

ÇALIŞMA PRENSIBI/YAPI FORMLARI

Motorlu araçlarda kullanılan vakum pompaları yakl. 0,7 … 0,9 bar kadar vakum üretir. Pompalar, vakum sistemindeki havayı çeker ve genellikle silindir kapağına veya krank mili gövdesine iletir.

Vakum pompaları genellikle doğrudan silindir kapağında bulunur, buradan yağlama yağı beslemesi alır ve kam mili tarafından tahriklenir. Bir vakum pompasının çalışma prensibi yapı formuna bağlıdır ve dışarıdan görülemez.

Önceleri bunlar kam, itici, zincir, kayış veya kam diski ile tahrik edilen pistonlu veya membranlı vakum pompaları biçimindeydi.

Teknolojinin son geldiği noktada ise artık genellikle kam milinin ucuna monte edilen kanat hücreli vakum pompaları kullanılmaktadır.

Yeni gelişmeler, çeşitli maddelere yönelik besleme pompalarının kombine edilebilmesini sağlamaktadır (tandem pompalar):

Flanş üzerinden yağ beslemesi, örn.
1.8/1.9 litre dizel motorlu Peugeot, Citroën

• Kombine yakıt/vakum pompaları, kam mili ile birlikte ortak bir eksen üzerinde durur.
• Kombine vakum/yağ pompaları yağ karterine monte edilir.

Kullanılmış bir vakum pompasının rektifiye motorlarda tekrar kullanılması: Vakum pompaları motorla bağlantılıdır ve yapı türüne göre motor yağı devresine bağlanır. Motor hasar gördüğünde şunlar söz konusu olabilir:

• Motor yağı ile birlikte vakum pompasına talaşların ulaşması.
• Vakum pompasının aşırı ısınma nedeniyle hasar görmesi.
• Vakum pompası tahrikinin hasar görmesi.

BİLGİ
Motor onarımından sonra müteakip hasarların oluşmasını önlemek için, motor hasar gördüğünde vakum pompasının da değiştirilmesini tavsiye ediyoruz.